Bunga kantan (Etlingera elatior) telah lama dikenali sebagai herba tradisional yang kaya dengan sebatian bioaktif. Kajian fitokimia terkini menunjukkan bahawa bunga kantan mengandungi pelbagai sebatian sekunder yang memberikan manfaat kesihatan yang signifikan, terutamanya melalui aktiviti antioksidannya.
Kandungan Fitokimia Bunga Kantan
Analisis fitokimia kualitatif yang dijalankan oleh Nor Asiah binti Muhamad Nor (2022) mendapati bahawa ekstrak akues bunga kantan mengandungi pelbagai kumpulan sebatian fitokimia termasuk fenol, flavonoid, tanin, kumarin, glikosida, dan saponin. Kehadiran sebatian-sebatian ini memberikan nilai terapeutik yang tinggi kepada bunga kantan.
Analisis kuantitatif pula menunjukkan kandungan fitokimia yang ketara dalam ekstrak bunga kantan:
- Jumlah Kandungan Fenolik (TPC): Kajian mendapati bahawa ekstrak bunga kantan mempunyai kandungan fenolik yang tinggi. Sebatian fenolik merupakan antioksidan semula jadi yang berperanan penting dalam melindungi sel daripada kerosakan oksidatif.
- Jumlah Kandungan Flavonoid (TFC): Flavonoid adalah kumpulan sebatian polifenol yang mempunyai pelbagai aktiviti biologi termasuk anti-radang, anti-kanser, dan anti-diabetik. Bunga kantan didapati kaya dengan flavonoid yang menyumbang kepada kesan terapeutiknya.
- Jumlah Kandungan Antosianin (TAC): Antosianin adalah pigmen yang memberikan warna merah, ungu atau biru kepada bunga. Kajian menggunakan kromatografi cecair berprestasi tinggi (HPLC) mengenal pasti kehadiran sianidin-3-O-glukosida sebagai sebatian antosianin utama dalam bunga kantan (Nor Asiah, 2022).
Aktiviti Antioksidan
Antioksidan adalah sebatian yang dapat melindungi sel-sel badan daripada kerosakan yang disebabkan oleh radikal bebas. Radikal bebas adalah molekul tidak stabil yang boleh menyebabkan tekanan oksidatif dan dikaitkan dengan pelbagai penyakit kronik termasuk diabetes, penyakit kardiovaskular, dan kanser.
Kajian in vitro terhadap aktiviti antioksidan ekstrak bunga kantan telah dijalankan menggunakan dua kaedah utama:
- Ujian DPPH (2,2-Diphenyl-1-Picrylhydrazyl): Ujian ini mengukur keupayaan ekstrak untuk memerangkap radikal bebas DPPH. Keputusan menunjukkan bahawa ekstrak bunga kantan mempunyai aktiviti perencatan radikal DPPH yang signifikan. Nilai IC50 (kepekatan yang diperlukan untuk menghalang 50% aktiviti radikal) menunjukkan potensi antioksidan yang kuat.
- Ujian FRAP (Ferric Reducing Antioxidant Power): Ujian ini mengukur keupayaan penurunan ion ferik kepada ion ferus oleh antioksidan. Ekstrak bunga kantan menunjukkan kapasiti antioksidan penurunan ferik yang tinggi, menunjukkan keupayaannya untuk memberikan elektron dan meneutralkan radikal bebas.
Kepentingan Antioksidan dalam Kesihatan
Sifat antioksidan yang tinggi dalam bunga kantan sangat penting dalam konteks pencegahan dan pengurusan penyakit kronik. Dalam diabetes mellitus, tekanan oksidatif memainkan peranan kritikal dalam patogenesis penyakit dan pembangunan komplikasi. Hiperglikemia menghasilkan spesies oksigen reaktif (ROS) yang berlebihan, yang menyebabkan kerosakan kepada sel-sel pankreas, hati, dan buah pinggang.
Antioksidan dari sumber semula jadi seperti bunga kantan dapat:
- Meneutralkan radikal bebas dan mengurangkan tekanan oksidatif
- Melindungi sel-sel beta pankreas daripada kerosakan oksidatif
- Meningkatkan fungsi enzim antioksidan endogen
- Mengurangkan keradangan yang berkaitan dengan diabetes
Korelasi antara Kandungan Fitokimia dan Aktiviti Antioksidan
Kajian menunjukkan terdapat korelasi positif yang kuat antara kandungan fenolik dan flavonoid dengan aktiviti antioksidan. Ini menunjukkan bahawa sebatian-sebatian fitokimia ini bertanggungjawab terhadap kesan antioksidan yang diperhatikan. Kehadiran pelbagai kumpulan sebatian bioaktif juga menunjukkan kesan sinergistik yang mungkin memberikan manfaat kesihatan yang lebih baik berbanding sebatian tunggal.
Kesimpulan
Bunga kantan merupakan sumber antioksidan semula jadi yang kaya dengan sebatian fitokimia seperti fenol, flavonoid, dan antosianin. Aktiviti antioksidan yang tinggi yang ditunjukkan melalui ujian in vitro menyokong penggunaan tradisional bunga kantan sebagai herba perubatan. Kandungan fitokimia yang tinggi ini berkait rapat dengan potensi terapeutik bunga kantan dalam pencegahan dan pengurusan pelbagai penyakit kronik termasuk diabetes mellitus.
Rujukan:
Nor Asiah binti Muhamad Nor. (2022). Evaluation of Anti-Diabetic Activity of Etlingera elatior Flower (Bunga Kantan) Aqueous Extract in Rat with Type 2 Diabetes Mellitus Induced by High-Fat Diet and Streptozotocin. Tesis PhD, Universiti Sains Malaysia.
Chan, E. W., Lim, Y. Y., Wong, S. K., Lim, K. K., Tan, S. P., Lianto, F. S., & Yong, M. Y. (2011). Effects of different drying methods on the antioxidant properties of leaves and tea of ginger species. Food Chemistry, 113(1), 166-172.
Ghasemzadeh, A., Jaafar, H. Z. E., Karimi, E., & Rahmat, A. (2015). Optimization of flavonoid extraction from red and brown rice bran and evaluation of the antioxidant properties. Molecules, 20(12), 21735-21751.
About the Author
