Diabetes mellitus (DM) merupakan penyakit metabolik kronik yang dicirikan oleh peningkatan tahap glukosa dalam darah akibat kegagalan pankreas menghasilkan insulin yang mencukupi atau ketidakupayaan sel-sel badan untuk menggunakan insulin dengan berkesan. Penyakit ini telah menjadi masalah kesihatan global yang memberi kesan kepada berjuta-juta individu di seluruh dunia.
Menurut Federasi Diabetes Antarabangsa (2019), sejumlah 463 juta orang di seluruh dunia menghidap diabetes, dan angka ini dijangka meningkat kepada lebih 700 juta menjelang tahun 2045. Di Malaysia pula, kelaziman diabetes telah meningkat secara mendadak daripada 11.6% pada tahun 2006 kepada 18.3% pada tahun 2019, menjadikannya salah satu cabaran kesihatan awam yang utama.
Bunga Kantan: Herba Tradisional dengan Potensi Anti-Diabetes
Bunga kantan (Etlingera elatior) merupakan tumbuhan dari famili Zingiberaceae yang tumbuh secara meluas di Asia Tenggara. Secara tradisinya, bunga kantan telah digunakan oleh masyarakat tempatan sebagai perasa makanan dan juga sebagai ubat alternatif untuk pelbagai penyakit termasuk diabetes dan hipertensi.
Kajian Saintifik Aktiviti Anti-Diabetes
Penyelidikan terkini oleh Nor Asiah binti Muhamad Nor (2022) dari Universiti Sains Malaysia telah menjalankan kajian komprehensif untuk menilai aktiviti anti-diabetik ekstrak akues bunga Etlingera elatior terhadap model tikus diabetes mellitus jenis 2. Kajian ini menggunakan kombinasi diet tinggi lemak dan streptozotocin untuk menghasilkan model diabetes yang stabil dan berpanjangan.
Dapatan kajian menunjukkan bahawa ekstrak akues bunga kantan (EEAE) mempunyai aktiviti antioksidan in vitro yang ketara dan keupayaan menghalang enzim α-amilase serta α-glukosidase yang terlibat dalam pencernaan karbohidrat. Ini merupakan mekanisme penting dalam kawalan tahap glukosa darah.
Dalam ujian in vivo menggunakan model tikus diabetes, rawatan dengan EEAE pada dos 500 mg/kg, 1000 mg/kg, dan 2000 mg/kg selama 6 minggu menunjukkan pengurangan yang signifikan dalam tahap glukosa darah puasa dan tekanan darah sistolik berbanding kumpulan kawalan. Kajian juga mendapati bahawa EEAE dapat memulihkan profil lipid, fungsi buah pinggang dan hati, serta meningkatkan tahap penanda antioksida seperti superoxide dismutase (SOD), katalase (CAT), dan glutation (GSH).
Mekanisme Tindakan
Berdasarkan kajian tersebut, kesan anti-diabetik bunga kantan boleh dikaitkan dengan beberapa mekanisme:
- Sifat Antioksidan: Bunga kantan kaya dengan sebatian fitokimia seperti fenol, flavonoid, dan antosianin yang berfungsi sebagai antioksidan semula jadi. Sebatian-sebatian ini membantu meneutralkan radikal bebas dan mengurangkan tekanan oksidatif yang merupakan faktor utama dalam patogenesis diabetes.
- Perencatan Enzim Pencernaan: EEAE menunjukkan keupayaan menghalang enzim α-amilase dan α-glukosidase yang bertanggungjawab untuk pemecahan karbohidrat kompleks kepada glukosa. Perencatan enzim ini membantu mengurangkan penyerapan glukosa selepas makan.
- Pengurangan Keradangan: Kajian menunjukkan bahawa EEAE menurunkan tahap penanda keradangan seperti interleukin-6 (IL-6) dalam tisu buah pinggang, yang menunjukkan potensi untuk mengurangkan komplikasi diabetes seperti nefropati diabetik.
Kesimpulan
Kajian saintifik terkini memberikan bukti kukuh bahawa bunga kantan mempunyai potensi sebagai agen anti-diabetik semula jadi. Aktiviti antioksidan yang tinggi, keupayaan menghalang enzim pencernaan karbohidrat, dan pengurangan proses keradangan menjadikan bunga kantan sebagai alternatif yang menjanjikan dalam pengurusan diabetes.
Walau bagaimanapun, kajian lanjut masih diperlukan untuk menentukan dos optimum, keselamatan jangka panjang, dan mekanisme tindakan yang lebih terperinci sebelum bunga kantan boleh digunakan secara meluas sebagai rawatan diabetes dalam populasi manusia.
Rujukan:
Nor Asiah binti Muhamad Nor. (2022). Evaluation of Anti-Diabetic Activity of Etlingera elatior Flower (Bunga Kantan) Aqueous Extract in Rat with Type 2 Diabetes Mellitus Induced by High-Fat Diet and Streptozotocin. Tesis PhD, Universiti Sains Malaysia.
International Diabetes Federation. (2019). IDF Diabetes Atlas, 9th Edition.
Institute for Public Health. (2020). National Health and Morbidity Survey (NHMS) 2019.
About the Author
