Pengenalan
Etlingera elatior, atau lebih dikenali sebagai bunga kantan di Malaysia dan kecombrang di Indonesia, ialah spesies daripada keluarga Zingiberaceae yang banyak ditemui di hutan tropika, khususnya di kawasan lembap dan teduh. Ia merupakan tumbuhan herba saka yang tumbuh secara berkoloni besar, dengan batang berdaun (pseudostem) yang boleh mencapai ketinggian sehingga 5 meter, timbul daripada rizom bawah tanah yang kukuh.
Infloresennya terkenal sebagai ramuan penting dalam masakan tradisional Melayu, Indonesia, dan Thai. Selain kegunaan kulinari, ekstrak batangnya digunakan untuk mengurangkan bengkak, daun digunakan oleh wanita selepas bersalin, manakala buahnya dimanfaatkan untuk merawat sakit telinga, cirit-birit, batuk, dan ulser mulut.
Nilai Estetik dan Potensi Florikultur
Bunga kantan mempunyai nilai hiasan yang tinggi kerana warna brakteanya yang pelbagai – putih, merah jambu, hingga merah terang – menjadikannya tarikan utama dalam industri florikultur dan hortikultur. Keupayaan bunga kantan bertahan lama sebagai bunga potong meningkatkan permintaan pasaran, walaupun ketika kemerosotan ekonomi.
Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, permintaan pengguna yang semakin meningkat terhadap bunga potong yang versatil dan tahan lama telah mendorong petani serta industri hortikultur untuk membangunkan kultivar baharu dengan variasi warna, bentuk, hasil, dan jangka hayat pasu yang lebih panjang.
Penyelidikan dan Pembangunan Kultivar
Bagi memenuhi keperluan pasaran, penyelidik kini giat menjalankan:
- Pengumpulan Plasma Nutfah – mengumpul pelbagai genotip untuk menilai variasi morfologi dan fisiologi.
- Program Penghibridan – menggabungkan ciri-ciri unggul daripada pelbagai varieti.
- Teknologi Bioteknologi Tumbuhan – termasuk kultur tisu dan pembiakan in vitro bagi menghasilkan bahan tanaman berkualiti tinggi.
Pendekatan ini bertujuan menghasilkan kultivar baharu yang lebih kompetitif, memenuhi piawaian pasaran tempatan dan antarabangsa.
Kepentingan Ekonomi di Malaysia
Malaysia telah menyaksikan peningkatan pengeluaran bunga kantan, khususnya di Pahang yang kekal sebagai pengeluar utama. Berdasarkan data Jabatan Pertanian (2018), pengeluaran meningkat daripada 1,398 tan pada 2014 kepada 1,787.13 tan pada 2018. Industri ini terbukti berdaya tahan walaupun dalam keadaan ekonomi tidak menentu, menjadikannya sumber pendapatan yang stabil bagi petani.
Arah Penyelidikan Masa Hadapan
Kajian mendalam dari perspektif botani, ekologi, fisiologi, dan pembiakbakaan akan terus memainkan peranan penting dalam pembangunan industri bunga kantan. Fokus utama termasuk:
- Memahami ekologi dan habitat semula jadi untuk meningkatkan keberhasilan tanaman.
- Meningkatkan teknik pascatuai bagi memanjangkan jangka hayat pasaran.
- Meneroka nilai tambah melalui produk nutraseutikal, perubatan, dan kosmetik.
Kesimpulan
Bunga kantan bukan sahaja penting sebagai ramuan kulinari tradisional, malah berpotensi besar sebagai komoditi hortikultur bernilai tinggi. Dengan sokongan penyelidikan yang berterusan, penambahbaikan agronomi, dan inovasi dalam pengeluaran kultivar, bunga kantan mampu menjadi antara tanaman utama yang menyumbang kepada pendapatan sektor pertanian Malaysia.
Rujukan
Yunus, M. F., Ismail, N. A., Sundram, T. C. M., Zainuddin, Z., & Mohd Rosli, N. (2021). Commercial potentials and agronomic status of Etlingera elatior, a promising horticulture plant from Zingiberaceae family. AGRIVITA Journal of Agricultural Science, 43(3), 665–678. https://doi.org/10.17503/agrivita.v43i3.2957
About the Author
