Nefropati diabetik (diabetic nephropathy, DN) merupakan salah satu komplikasi mikrovaskular yang paling serius dalam diabetes mellitus. Ia adalah penyebab utama penyakit buah pinggang peringkat akhir (end-stage renal disease, ESRD) di seluruh dunia. Menurut kajian, 30 hingga 40 peratus pesakit diabetes di kawasan bandar mengalami penyakit buah pinggang kronik.
Apa itu Nefropati Diabetik?
Nefropati diabetik adalah kerosakan pada buah pinggang yang disebabkan oleh diabetes jangka panjang yang tidak terkawal. Hiperglikemia kronik menyebabkan perubahan struktur dan fungsi buah pinggang, termasuk:
- Penebalan membran basal glomerulus dan tubular
- Pengumpulan matriks mesangial yang berlebihan
- Fibrosis tubular
- Glomerulosklerosis (pengerasan glomerulus)
Perubahan-perubahan ini mengakibatkan penurunan fungsi penapisan buah pinggang dan kehilangan protein melalui air kencing (proteinuria). Tahap awal DN dicirikan oleh mikroalbuminuria, yang merupakan penanda penting untuk diagnosis awal nefropati diabetik.
Patogenesis Nefropati Diabetik
Perkembangan nefropati diabetik melibatkan pelbagai mekanisme patofisiologi:
- Tekanan Oksidatif: Hiperglikemia menghasilkan spesies oksigen reaktif (ROS) yang berlebihan, menyebabkan kerosakan oksidatif kepada sel-sel buah pinggang.
- Keradangan: Peningkatan pengeluaran sitokin pro-radang seperti interleukin-6 (IL-6) dan tumor necrosis factor-alpha (TNF-α) menyumbang kepada kerosakan tisu buah pinggang.
- Proses Fibrotik: Peningkatan faktor pertumbuhan seperti transforming growth factor-beta (TGF-β) dan connective tissue growth factor (CTGF) menggalakkan pengumpulan matriks ekstraselular dan fibrosis.
- Glikosilasi Protein: Pembentukan advanced glycation end-products (AGEs) menyebabkan perubahan struktur protein dan disfungsi seluler.
Kajian Kesan Perlindungan Bunga Kantan terhadap Buah Pinggang
Penyelidikan komprehensif oleh Nor Asiah binti Muhamad Nor (2022) telah menunjukkan kesan perlindungan yang ketara ekstrak akues bunga kantan (EEAE) terhadap kerosakan buah pinggang dalam model tikus diabetes jenis 2.
Penambahbaikan Parameter Fungsi Buah Pinggang:
- Pengurangan Tahap Kreatinin dan Urea: Kajian mendapati bahawa rawatan dengan EEAE mengurangkan tahap kreatinin serum dan nitrogen urea darah (BUN), yang merupakan penanda penting fungsi buah pinggang. Pengurangan parameter ini menunjukkan penambahbaikan dalam fungsi penapisan glomerulus.
- Penurunan Mikroalbuminuria: EEAE menunjukkan keupayaan untuk mengurangkan tahap mikroalbumin dalam air kencing, yang merupakan penanda awal kerosakan buah pinggang dalam diabetes. Ini menunjukkan bahawa EEAE dapat melindungi integriti membran basal glomerulus dan mencegah kebocoran protein.
Penambahbaikan Histopatologi Buah Pinggang:
Analisis histopatologi menggunakan pewarnaan haematoxylin dan eosin (H&E) menunjukkan bahawa EEAE dapat:
- Mengurangkan glomerulosklerosis
- Mencegah atrofi tubular
- Mengurangkan infiltrasi sel radang
- Mengekalkan struktur normal glomerulus dan tubulus
Pewarnaan khas menggunakan Periodic Acid Schiff (PAS) dan Masson’s trichrome (MT) mendedahkan:
- Pengurangan penebalan membran basal
- Penurunan pengumpulan matriks mesangial
- Pengurangan fibrosis interstisial
Perlindungan pada Tahap Ultrastruktur:
Analisis mikroskopi elektron pengimbasan (SEM) mendedahkan bahawa EEAE dapat melindungi struktur ultrahalus glomerulus, termasuk:
- Pemeliharaan integriti podosit (sel khas dalam glomerulus)
- Pencegahan penebalan membran basal glomerulus
- Penyelenggaraan ruang subpodosit yang normal
Pengurangan Penanda Keradangan dan Fibrotik:
Kajian juga menunjukkan bahawa EEAE menurunkan tahap penanda molekular yang terlibat dalam kerosakan buah pinggang:
- Penurunan IL-6: Mengurangkan keradangan
- Penurunan TGF-β: Mengurangkan proses fibrotik
- Penurunan CTGF: Mencegah pengumpulan matriks ekstraselular
Mekanisme Perlindungan Buah Pinggang oleh Bunga Kantan
- Aktiviti Antioksidan: Sebatian antioksidan dalam bunga kantan meneutralkan ROS dan mengurangkan tekanan oksidatif, melindungi sel-sel buah pinggang daripada kerosakan oksidatif.
- Kesan Anti-radang: Bunga kantan menurunkan pengeluaran sitokin pro-radang, mengurangkan keradangan dalam tisu buah pinggang.
- Kesan Anti-fibrotik: Dengan menurunkan TGF-β dan CTGF, bunga kantan menghalang pengumpulan matriks ekstraselular dan fibrosis.
- Peningkatan Enzim Antioksidan Endogen: EEAE meningkatkan tahap superoxide dismutase (SOD), katalase (CAT), dan glutation (GSH), yang mengukuhkan sistem pertahanan antioksidan badan.
Implikasi Klinikal
Penemuan ini adalah sangat penting kerana:
- Nefropati diabetik adalah komplikasi yang serius dan boleh membawa kepada kegagalan buah pinggang
- Rawatan semasa untuk DN terhad dan tidak sepenuhnya berkesan
- Pencegahan dan pengurusan awal DN adalah kritikal untuk mengelakkan ESRD
- Agen semula jadi seperti bunga kantan menawarkan alternatif yang selamat dengan kesan sampingan yang minimum
Kesimpulan
Kajian saintifik terkini menunjukkan bahawa ekstrak akues bunga kantan mempunyai kesan perlindungan yang ketara terhadap buah pinggang dalam diabetes mellitus. Melalui aktiviti antioksidan, anti-radang, dan anti-fibrotik, bunga kantan dapat mencegah atau melambatkan perkembangan nefropati diabetik. Penambahbaikan dalam parameter fungsi buah pinggang, histopatologi, ultrastruktur, dan penanda molekular menjadikan bunga kantan sebagai agen terapeutik yang menjanjikan untuk perlindungan buah pinggang dalam diabetes.
Walau bagaimanapun, kajian klinikal lanjut dalam populasi manusia diperlukan untuk mengesahkan keberkesanan dan menentukan dos optimum sebelum bunga kantan boleh digunakan secara meluas sebagai terapi tambahan untuk pencegahan nefropati diabetik.
Rujukan:
Nor Asiah binti Muhamad Nor. (2022). Evaluation of Anti-Diabetic Activity of Etlingera elatior Flower (Bunga Kantan) Aqueous Extract in Rat with Type 2 Diabetes Mellitus Induced by High-Fat Diet and Streptozotocin. Tesis PhD, Universiti Sains Malaysia.
Mestry, S. N., Dhodi, J. B., Kumbhar, S. B., & Juvekar, A. R. (2017). Attenuation of diabetic nephropathy in streptozotocin-induced diabetic rats by Punica granatum Linn. leaves extract. Journal of Traditional and Complementary Medicine, 7(3), 273-280.
Saran, R., Robinson, B., Abbott, K. C., Bragg-Gresham, J., Chen, X., Gipson, D., et al. (2019). US Renal Data System 2019 Annual Data Report: Epidemiology of kidney disease in the United States. American Journal of Kidney Diseases, 75(1), A6-A7.
About the Author
