1. Peranan dalam Perubatan Tradisional
Perubatan tradisional, atau kini lebih dikenali sebagai perubatan alternatif dan komplementari, sudah lama menjadi sebahagian daripada warisan budaya di banyak negara. Menurut WHO, sebahagian besar masyarakat dunia masih bergantung pada perubatan tradisional sebagai sumber utama rawatan dan penjagaan kesihatan (Yuan et al., 2016).
Bunga kantan atau torch ginger merupakan antara tumbuhan yang cukup terkenal di Asia Tenggara, digunakan secara meluas dalam amalan tradisional. Hampir setiap bahagian tumbuhan ini – daripada batang, daun, bunga hingga buah – mempunyai nilai perubatan.
2. Batang dan Pseudostem
Ekstrak daripada pseudostem (batang palsu) digunakan untuk meredakan bengkak (Habsah et al., 2005; Ismail et al., 2019).
- Masyarakat Porehu, Sulawesi Tenggara (Indonesia): Jus batang kantan diberi kepada pesakit demam kepialu, sering digabungkan dengan preskripsi pegawai perubatan (Sabilu et al., 2017).
- Masyarakat Batak Karo, Indonesia: Cecair batang digunakan untuk merawat batuk dan demam (Silahahi & Nisyawati, 2018).
- Suku Gayo, Aceh Tengah: Jus batang diminum untuk melegakan sakit tekak dan merawat cirit-birit (Saudah et al., 2021).
3. Daun
Daun kantan biasanya direbus untuk dijadikan air basuhan luka (Vimala et al., 2003; Ong, 2008; Chan et al., 2013).
- Ia sering digunakan oleh wanita selepas bersalin untuk membersihkan luka (Habsah et al., 2005; Ismail et al., 2019).
- Di Porehu, ekstrak daun turut diminum untuk meningkatkan selera makan dan merawat cirit-birit (Sabilu et al., 2017).
4. Bunga
Di Malaysia dan Indonesia, kuncup bunga kantan direbus dan diminum sebagai air herba untuk menghilangkan bau mulut dan bau badan (Ong, 2008; Hidayat & Napitupulu, 2015).
5. Buah
Buah bunga kantan juga banyak digunakan:
- Sebagai rawatan cirit-birit, batuk, sakit telinga, sakit mulut, pedih ulu hati, dan untuk merangsang selera makan (Vimala et al., 2003; Ong, 2008; Chan et al., 2013).
- Etnik Gayo di Indonesia menggunakan buah untuk mengatasi keletihan dan merawat bengkak akibat terseliuh (Saudah et al., 2021).
6. Amalan Keseluruhan Tumbuhan
Keseluruhan pokok bunga kantan boleh digunakan bersama herba aromatik lain untuk mandian herba selepas bersalin. Mandian ini dipercayai membantu menghilangkan bau badan dan memulihkan tenaga wanita (Shamsul & Tajuddin, 2003; Rukayah, 2008).
Kesimpulan
Bunga kantan bukan sekadar pelengkap rasa dalam masakan, tetapi juga mempunyai sejarah panjang sebagai tumbuhan perubatan tradisional di Asia Tenggara. Setiap bahagian tumbuhan ini – batang, daun, bunga, dan buah – memberi manfaat tersendiri dalam merawat pelbagai penyakit seperti demam, batuk, cirit-birit, luka, hingga kepada penjagaan selepas bersalin. Kepelbagaian kegunaan ini menunjukkan nilai etnobotani bunga kantan yang sangat tinggi, baik dari segi budaya mahupun potensi saintifik.
About the Author
